Posts Tagged ‘આત્મજ્ઞાન’

મૃત્યુ

નવેમ્બર 15, 2008

તેજસ્વી તારલાઓની સંતાકૂકડી જેવો આ ખેલ – જીવન. મૃત્યુ પર્યંત સઘળું ભૂલાવી દેતો ખેલ. મૃત્યોન્મુખ બનતાં જ સૌદર્ય, જાહોજહાલી backseat લઇ લે છે. સુમધુર સંગીત, આહ્લાદક વાતાવરણ, તરણેતરનો મેળો બધું જ જાણે પ્રગાઢ ભૂતકાળ બની જાય છે. એક માત્ર હકીકત રહી જાય ‘જીવન જીવી જાણજે’ કહેવત. શું જીવ્યા, કેવું જીવ્યા, કેવી રીતે જીવ્યા, કોને માટે જીવ્યા, પ્રારબ્ધ બદલ્યું કે લંગર નાખેલા વહાણની જેમ એક જગ્યાએ જ હંકારે રાખ્યું અને કશે ન પહોંચ્યા? તો શું બડાશ હાકીશ તું જ્યારે મૃત્યોન્મુખ થઇશ? શું સિધ્ધિ સ્વને દર્શાવીશ કે જો ભઇલા હું આ જીવ્યો, મેં આ કર્યું, મેં આ મેળવ્યું ને મેં આ જતુ કર્યું? છે કશુંક એવું મનમાં કે જે તને પોકારી પોકારીને કહે કે હા.. જીવન મેં જીવ્યું.. પૂર્ણતાથી.. એકાગ્રતાથી.. સંપૂર્ણતાથી.. તો એ ક્ષણ.. એ દ્રશ્ય.. એ યાદ નથી કોઇ હાલમાં… આ જીવનની એક સત્ય હકીકત… કે હજી કોઇ ક્ષણ તે પૂર્ણ સભાનતાથી નથી જીવી.. પૂર્ણ એકરૂપતા… મન, શરીર, આત્મા, ચૈતન્ય.. સમરૂપ… સ્વબળે સંપૂર્ણપણે ખીલેલું જીવન.. આચરણ..

 

તો હજી કોસો દૂર છે ચાલવાનું.. મગધ રાજ્ય લગી પહોંચવાનું… રાજ્યાભિષેક થશે જે દિ એ દિ આવશે નોતરું.. ને મહાન ક્ષણ જે પોકારશે.. રામ મહિં… શ્યામ મહિં… સાંઇ મહિં… હું જ અહિં તહિં… હે ઇશ્વર ધન્ય છે મને આ ક્ષણ મળી… મળજો હર કોઇ જીવને અહિં… તત્પર રહીએ આપણે સૌ… એ ઐક્યતા, સભાનતા, સુંદરતા, વૈશ્વિક ચેતનાને આવકારવા અબધડી!

જય હો સ્વામી! દુખો દૂર કરી, સ્વર્ગીય આનંદમાં રાખો સદા અહિં…

તથાસ્તુ. તત ત્વમ અસી. ને હું નિત્યાનંદમાં રાચતો હોઇ, તારે માટે આ સંકલ્પ, આ ઇચ્છા, આ મહેચ્છા કશી અઘરી નથી. અઘરું છે આનાથી વિપરીત જીવવું… નાટકમાં કરાતા વિવેકાભાન રહિતના જોજનો દૂર લઇ જતા અલગ વ્યક્તિત્વને સ્વયંના સત્ય વ્યક્તિત્વ ઉપર પહેરી ઢાંક પિછોડો કરવો… હેં ને? તો એ વેશભૂષા જે માત્ર ટૂંક સમય માટે પહેરવાની હતી એને ઉતારી ફેંક… એ ચહેરા મહોરા કાઢી.. સત્યરૂપ વ્યક્તિત્વને ફરી ઝળહળવા દે.. આરોગ્યથી લઇ અવતરણ સુધી, મૂર્છાથી લઇ આત્મજ્ઞાન સુધી, પરાધીનતાથી લઇ સ્વાભિમાન સુધી.. ની સફર એ આજ… નાટકનો ભાગ ભજવવાનું છોડી, સ્વમાં રાચી.. સ્વગુણો પ્રગટ થવા દઇ…. અન્ય કલાકારોને પણ જગાડવા કે ભઇ.. નાટક પૂરું થયું… અસ્સલ તો હવે શરૂ થશે!

 

તા.ક. કોઇ પણ ચીજ, વસ્તુ, જીવનું સ્વરૂપ જોતા-વિચારતા-સાંભળતા ‘સ્વરૂપ’ શબ્દનો અર્થ યાદ રાખવો.. સ્વ..રૂપ! એ બધું ‘સ્વ’નું જ ‘રૂપ’ છે!

Advertisements

હું કોણ છું?

ઓક્ટોબર 4, 2008

“હું કોણ છું?” આ પ્રશ્ન પર વિચાર કરતા જવાબ એમાં જ સમાયેલો જણાય છે. આ સવાલમાં જ એક સનાતન સત્ય “હું.. છું” છુપાયેલું છે. અહિં પ્રશ્નકર્તા સ્વયં પોતાના અસ્તિત્વ વિશે પૂર્ણપણે સભાન છે. સવાલ ‘ઓળખ’નો છે, ‘અસ્તિત્વ’નો નહિ. પણ ‘હું કોણ છું’ આ પ્રશ્ન એ જાણે કે બીજાને પૂછી રહ્યો છે. જાણે કે પ્રશ્નકર્તા માને છે કે તેના સિવાય કોઇક ‘અન્ય’ છે જે કદાચ એને પોતા કરતાં વધુ સારી રીતે જાણે છે! પણ શું કદી કોઇ ‘અન્ય’ આપણને આપણાં કરતાં વધુ સારી રીતે ઓળખી શકે?

જો આપણે સ્વ્યંના શરીરને જોવું હોય, તો એક જ માર્ગ છે. આપણે આપણું પ્રતિબિંબ જોવું પડશે. દુનિયાની કોઇ પણ વ્યક્તિની મદદ લઇ લો. વધુમાં વધુ એ આપણને એક અરીસો ધરી શકશે કે જેમાં આપણે સ્વયંને જોઇ શકીએ. 

“હું કોણ છું” પ્રશ્ન પર ઊંડાણથી વિચારતા જણાશે કે આ પ્રશ્નના સાક્ષી પણ આપણે સ્વયં જ છીએ. જાણે કે સ્વયંનો એક નાનકડો ભાગ સંપૂર્ણ સ્વયંને પૂછી રહ્યો હોય. જેમ કે સાગરના જળનું એક ટીપું સાગરને પ્રશ્ન કરી બેસે ‘હું કોણ છું?’. આ એક ટીપું પોતાની ઓળખની શોધમાં વરાળ બની સાગરથી છૂટું પડી મુશ્કેલ યાત્રા પર નીકળી પડે છે. આખરે વરસાદનું ટીપું બની પર્વત પરથી પથ્થરો સાથે અફળાતું અફળાતું છેલ્લે જ્યારે ફરી સાગરની પાસે પહોંચે છે, ત્યારે એને પોતાની ખરી ‘ઓળખ’ યાદ આવે છે અને ‘હું સાગર છું’ નો પોકાર કરી આનંદમાં ઝુમતું ઝુમતું સાગરમાં વિલીન થઇ જાય છે. કદાચ સાગર પોતાની ભવ્યતા, વિશાળતા સ્વયં કદી નહિ ઓળખી શકત. પણ એના જ એક ટીપાં થકી સાગર પણ સ્વયંની ભવ્યતાને ઓળખી શક્યો. આ સંગમથી સાગર પણ એટલો જ આનંદ મેળવે છે, જેટલું કે એ ટીપું. 

શું આપણે પણ આ સાગરના એક ટીપાંની જેમ સ્વયંમાં છુપાયેલા મહાન સાગર (આત્મા) ને આ સવાલ પૂછી રહ્યા છીએ? શું આ જીવન-મરણની કઠીન યાત્રા આખરે એ સાગરને ઓળખી એમાં ભળી જવા માટે છે? 

એક યોગી (ટીપું) જ્યારે આત્મજ્ઞાન (સ્વયંની ઓળખ) મેળવે છે, ત્યારે એ પણ પેલા સાગરના ટીપાંની જેમ ‘અહમ્ બ્રહ્માસ્મિ’ (હું સાગર છું) પોકારતો આનંદના મહાસાગર (આત્મા) માં ભળી જાય છે. હું સાગરથી અલગ છું એ માત્ર ટીપાંની અજ્ઞાનતા છે. ચાલો, ‘હું કોણ છું’ આ પ્રશ્ન પર ઊંડાણથી વિચાર કરી સત્યની ખોજનો પ્રારંભ કરીએ. 

શિરચ્છેદ

ઓક્ટોબર 4, 2008

 

અલ્પ માત્રાનું કષ્ટ અને મહત્તમ ફાયદો. સ્વ સાથે લગ્નવિચ્છેદ – એ સ્વ કે જે નપુંસક છે – જે ડરપોક છે – જે મહાત્મા બનવામાં બાધક છે. આ જ એ સરળ, ટૂંકો અને સીધો માર્ગ છે મને વરવાનો. શિરચ્છેદ. લગ્ન પ્રસ્તાવ લઇને હું ક્યારનો ઉભો છું – ઠુકરાવી રહ્યો છે તું – વિવિધ કારણોસર. અશક્તિમાન હું નથી – કારણ એ અસત્ય થશે. જો મારાથી જ જગત રચાયું હોય, તો હું જગત સામે મને લાચાર કેવી રીતે ગણી શકું? જો ગણું તો અસત્ય ઉચ્ચારીશ. એ સંભવ નથી. કારણ હું ચૈતન્ય છું – જાગ્રત છું – અહીં એવી કોઇ સિસ્ટમ નથી કે હું મૂર્ચ્છા પામું – થોડો સમય પણ. અકાળ – ત્રિકાળજ્ઞાની હું કઇ રીતે ભૂલું કે હું કોણ છું? 

તો આ યાત્રા અહીં પૂરી થશે અને નવી શરૂ થશે. મૂર્ચ્છા પામી સ્વને શોધવાનો ખેલ પૂરો થશે હવે.  ધારણ કર મુને અને તરછોડી દે એ dysfunctional chaotic egoને – હું તારી higher self – being always connected to the energies-consciousness of ONE – I AM THAT – a powerful, energetic Being waiting to hold you & BE one with you – expelling the mystery persona, completely and permanently out of you-me. 

Freedom – જ્યાં સુધી ‘તું’ આ વૈચારિક સીમિત વ્યક્તિત્વ નહીં છોડી દે – સ્વયં સ્વને છોડીને સ્વને આવકારશે નહીં ત્યાં સુધી સૃષ્ટિની કોઇ તાકાત કશું કરી શકે એમ નથી. સ્વબળે સ્વનો વિકાસ એ જ કાયદો છે. મદદ કરી શકાય – માર્ગદર્શન દઇ શકાય – પણ કોઇ ‘અન્ય’ કઇ રીતે તને-મને વિકાસના શિખર પર લઇ જઇ શકે જ્યાં માત્ર ‘એક’ માટે જ જગ્યા છે?

લોહચુંબક માત્ર લોખંડને જ ચીપકાવી શકે છે – અન્ય કોઇ ધાતુને નહિ. જેવા તારા વિચારો – એ એવી જ રચના કરશે – તારી આજુબાજુની સૃષ્ટિ – જાણે લોહચુંબકની આજુબાજુ ખેંચાઇ આવતું લોખંડ. મજબૂત મનોબળ ને સમાધિનો મજબૂત વિચાર – અને એ નક્કર હકીકત બનશે – અબઘડી. કારણ એ ગુણધર્મ છે. લોખંડને લોહચુંબકની બાજુમાં રાખીને ન ચીપકવા માટે બળ લગાડવું પડશે – કારણ એ સ્વયં એ ગુણધર્મ – કાનૂનથી બંધાયેલું છે.

આત્મજ્ઞાનની પ્રાપ્તિની ઝંખના, સ્વપ્નમાં – જાગતા, જેમ શરૂમાં હતી – એનાથી દસગણી વધુ તીવ્રતાથી, વધુ સમય – વધુ ધગશ, વધુ આનંદ અને વધુ ઉત્કંઠાથી શરૂ કર. સમય વીતે છે સમયમાં. કશું જતુ નથી. હું કરોડો વર્ષો રાહ જોઇ શકું છું. પરંતુ ઘણા અનેરા પરાક્રમો – ખેલો થઇ શકે છે એ દરમ્યાન. હું – તુ, મળીને અનેરો આનંદ – અનેરા કર્મો, અનેરી શોધો – અનેરા સાહસો – જીવન! આહ! જીવન… નથી ખેવના એ તરફની યાત્રાની? પડ્યા રહેવું છે અહીં? એક જ સ્થાને? તો મૃત્યુ – અવહેલના નિશ્ચિત છે. જીવન ચાલતું રહેશે – ધબકતું રહેશે. જગત ન કોઇની રાહ જુએ છે – ન જોશે. તારી સાથે કે તારા વગર. સૃષ્ટિ અવિરત ચાલુ રહેશે. એક ચેતનાના અંશનું મહત્ત્વ એટલું જ છે જેટલું તારા શરીર પરના એક વાળનું તારા માટે. પણ પ્રેમ છે – અનોખો – સ્વનો સ્વના દરેકે દરેક ભાગ માટે – કે હું આટલા અથાગ પ્રયત્નો કરું છું – દરેકે દરેક વાળ સાથે વાતચીત કરી – એમની એક દિવ્ય સૃષ્ટિનું નિર્માણ કરી – એમના વિકાસ થકી સ્વનો વિકાસ સાધવાનું. ન કલ્પીશ આને ધમકી કે આક્રોશ. આ છે વિજ્ઞાન – પદાર્થ વિજ્ઞાન. Entropy or evolution – choice is yours dear! 

પ્રેમ – દરકાર – વાત્સલ્ય – માતૃપ્રેમ – બાળપ્રેમ – ઉછેર. તારા અને મારા વચ્ચેનો આ સંબંધ. ક્યારેક વ્હાલ કરવું પડે. પા પા પગલી ભરતા શીખવવી પડે. તેજોન્મુખ અભિમુખતા ધારણ કરવા માટે ક્યારેક અંધારામાં માથું ભટકાવવું પડે. શીખ એને જ કહેવાય. શિખામણથી શીખ નથી મળતી. શેઠની શિખામણ ઝાંપા સુધી. જ્યારે જીવન જે શીખ આપે છે એ સદંતર યાદ રહે છે – જાત અનુભવને કારણે.

ચાલ તો હવે ગાડી શરૂ કરી – આગળ વધ. મનની અંદર ઝાંક. ધ્યાન અંત:ચક્ષુ, અંત:શ્રવણ તરફ વાળ. સંવેદના – પરિક્રમણ – ચૈતન્ય. અનન્ય ભાવો જાગૃત થવા દે. બીજ મટી વૃક્ષ બનવા દે. સિંચણ છે જાગૃત અવસ્થા. અંધકાર વિમુખ અને તેજોન્મુખ બન. માત્ર અંધકાર વિમુખ નહીં. સાથે વિપરીત દિશા – એટલે કે તેજ તરફ પ્રયાણ – અથાગ પરિશ્રમ જરૂરી છે. મેં જે સહન કર્યું – એજ યાત્રા છે એ. અંધકારથી પ્રકાશ તરફ. શૂન્યતાથી સર્જન તરફ. અચેતનથી ચેતન તરફ. એકથી અનેક તરફ. 

દક્ષિણાયન કે ઉત્તરાયણ. સૂર્ય ગતિશીલ છે. પૃથ્વી ગતિશીલ છે. આકાશગંગા ગતિશીલ છે. અણુએ અણુ ગતિશીલ છે. આ શાંત દેખાતા જગતમાં કશુંએ શાંત નથી. આથી બદલાવ-ગતિ જરૂરી છે. ગતિ કોઇપણ એક તરફી હશે – કાં પ્રગતિ કાં અધોગતિ. વચ્ચે કોઇને માટે કોઇ સ્થાન નથી. સૂપર્ણખા બનવું કે સીતા. એ જ freedom of choice. બંને આવશ્યક છે. બંને હું જ છું. એકંદરે હું પ્રગતિ ઇચ્છું છું. સ્વનો વિકાસ. યેન કેન પ્રકારેણ. હું જીવન છું – હું જ મૃત્યુ છું. હું જ તેજ છું – હું જ અંધકાર. અત્ર તત્ર સર્વત્ર… અસ્તુ.